Straffen en belonen, extra opletten met kwetsbare kinderen

“We maken liefde nooit voorwaardelijk, we hebben aandacht voor hun emoties en luisteren naar hun behoeften.”
Nicolina Jorissen, pedagogisch adviseur van SOS Kinderdorpen.

Het SOS Kinderdorp Chantevent

‘Stop daarmee, of je krijgt geen dessert vanavond’. ‘Als je nu braaf blijft zitten, krijg je straks een ijsje’. ‘Je mag naar dat feestje, als je een goed rapport hebt’. Straffen en belonen, het is een vaak gebruikte methode in de opvoeding van kinderen. Binnen onze projecten gebruiken we die methode liever niet. Nicolina Jorissen, pedagogisch adviseur bij SOS Kinderdorpen, legt ons uit waarom.

Nicolina,Nicolina, ik begrijp dat jij straffen en belonen zoveel mogelijk wilt vermijden in de projecten van SOS Kinderdorpen?

Dat klopt. Veel kinderen die SOS Kinderdorpen opvangt, hebben al heel wat meegemaakt. Als je beloont en straft, ben je enkel met het gedrag zelf bezig. Terwijl achter dat gedrag vaak heel wat betekenis zit. Gevoelens,trauma’s, stress, vermoeidheid…

Daar gaan wij mee aan de slag. In plaats van te straffen of te corrigeren,stellen we ons begripvol op en gaan we luisteren naar het kind.

Als je beloont en straft, ben je enkel met het gedrag zelf bezig.

Nicolina Jorissen, Pedagogisch adviseur

Hoe gaat dat juist in zijn werk?

Bijvoorbeeld: Als je een kind van drie straft omdat het te geweldig is, kan dat de link tussen de straf en haar gedrag nog niet leggen. De redenering, ‘ik ben stout, dus ik moet in de hoek’, kan zo’n kind nog niet volgen. Het ziet enkel die afwijzing. Voor kinderen die in hun verleden soms te weinig liefdevolle aandacht kregen, kan die eenzame afzondering heel beangstigend en pijnlijk zijn.

Liefde wordt immers voorwaardelijk: ‘Als jij stout bent, hou ik even niet van jou. ’Veel kinderen in onze projecten leggende schuld dan gemakkelijk bij zichzelf: ‘ik word afgewezen, ik ben niet goed genoeg’. Dat klopt natuurlijk niet, maar zo’n gebrek aan eigen waarde kan kinderen wel jarenlang achtervolgen.

Bij SOS tonen we kinderen dat volwassenen ook op een andere manier met hen kunnen omgaan. We maken liefde nooit voorwaardelijk, we hebben aandacht voor hun emoties en luisteren naar hun behoeften.

We zetten ze niet apart als ze even hevig zijn, maar houden ze juist heel nabij, liefdevol.

Nicolina Jorissen

Zo’n aanpak vraagt veel aandacht, lijkt me?

Absoluut, maar dat hebben kinderen ook nodig. Straffen en belonen zijn standaardoplossingen die je in zowat iedere situatie kan toepassen. Maar eigenlijk moet je antwoord als verzorgingsfiguur altijd aangepast zijn aan de context.

We laten kinderen hun gevoelens ontladen door erover te spreken, door hen te laten huilen en te razen. We zetten ze niet apart als ze even hevig zijn, maar houden ze juist heel nabij, liefdevol.

Gedrag is een bepaalde manier van communiceren, soms een uiting van bepaalde gevoelens, soms gewoon eigen aan een bepaalde ontwikkelingsfase. Als een kind agressief wordt bij de minste aanleiding,is dat omdat er hem binnenin zaken dwars zitten.

Werpt het telkens eens stapel boeken omver, dan kan dat gewoon een uiting zijn van het ordenen van zijn of haar wereld. Dat zijn nooit redenen om sowieso te straffen.

Straffen en belonen kan dus bepaalde gevolgen hebben, maar het werkt wel?

Straffen en belonen om kinderen binnen aanvaardbare grenzen van gedrag te houden, werkt tot de leeftijd van ongeveer negen jaar. Tot dan werken kinderen mee, uit angst voor de straf of uit verlangen naar de beloning. Nadien werkt dat niet meer.

Dat merk je bijvoorbeeld sterk bij tieners die het slecht doen op school. Externe motivaties als‘slechte punten wil zeggen niet uitgaan’, of ‘je krijgt een iPad bij een goed rapport’ werken meestal niet. Wat je wil, is dat kinderen uit zichzelf hun best doen.

Gemakkelijk gezegd?

Dat bereik je via een democratische stijl van disciplineren. Je vertrekt vanuit het principe dat kinderen als mens gelijkwaardig zijn aan hun verzorgers. Dat wil zeggen dat je luistert naar het kind en aandachtig bent voor diens behoeften en verlangens. Dat je het kind controle geeft over allerlei kleine zaken en het keuzes laat maken.

Zo krijgen kinderen het gevoel dat hun stem waardevol is, dat ze er mogen zijn en een wezenlijk deel van het gezin zijn. In de juiste mate geeft het je kind een gevoel van gedeelde macht, waardoor een machtsstrijd,die zich het sterkst manifesteert inde puberteit, niet meer nodig is.

Let wel, zet je als verzorger telkens je eigen behoeften opzij, dan leren kinderen geen rekening te houden met anderen en krijg je wat men inde volksmond noemt ‘verwende kinderen’. Het is dus een kwestie van evenwicht.

SOS Kinderdorpen heeft ook in België meer dan 45 jaar ervaring in het begeleiden en groot brengen van kinderen wiens familie, al dan niet tijdelijk, niet meer voor hen kan zorgen. Met jouw hulp kunnen wij deze kinderen een nieuwe start in het leven geven.

Word sponsor
Related stories