De gevoelsdoos als tool bij traumasensitief handelen

Myléna* is 7 jaar oud. Zoals alle kinderen die opgroeien binnen ons project Chantevent, leeft ze met complexe trauma's. Deze wonden, geërfd uit een jeugd getekend door onveiligheid, komen dagelijks naar boven. Zonder waarschuwing. En ze uiten zich vaak in gedrag dat velen als ‘moeilijk’ zouden bestempelen. Ons team, opgeleid in een traumasensitieve benadering, zet hulpmiddelen in om kinderen te leren hun emoties te reguleren.

*De naam van het kind is gewijzigd om haar privacy te beschermen.

Rust vinden met de gevoelsdoos

Myléna heeft geen zin om met ons te praten. Vanochtend was ze het er nog mee eens, maar nu niet meer. Nora, de begeleidster die haar deze namiddag onder haar hoede heeft, probeert met haar te onderhandelen. Tevergeefs: het meisje rent weg om zich in de tuin te verstoppen. Voordat ze ervandoor gaat, weet Nora een compromis te sluiten: als Myléna niet wil praten, mogen we toch haar gevoelsdoos bekijken.

Nora toont een doorzichtige doos, versierd met tekeningen van kleine figuurtjes met expressieve gezichten. Het is de gevoels - of emotiedoos van Myléna. Haar naam hoeft er niet op te staan, want haar doos is uniek. Het meisje heeft de doos zelf gevuld met voorwerpen die haar kalmeren, geruststellen of haar helpen woorden te geven aan wat ze voelt. Wanneer we hem openen, vinden we eerst een groot rood hart van plastic, een schriftje, een uitwisbaar bordje en een emotiewiel. Helemaal onderin zitten tubes bellenblaas tussen gekleurde stiften en andere kleine voorwerpen.

Een schriftje vol gebroken harten

"Ze vraagt er niet altijd om, maar wanneer we hem binnen handbereik leggen, gebruikt ze hem automatisch," legt Nora uit. "Op het moment zelf kan dat haar echt rust geven. Ze gebruikt vooral haar expressieschriftje, waarin ze opschrijft wat er niet goed gaat. Ze tekent er ook veel gebroken harten in. Aan de manier waarop ze ze tekent, kun je de intensiteit van haar emotie inschatten," zegt Nora terwijl ze het expressieschriftje van Myléna voor ons doorbladert.

Een hulpmiddel voor groot en klein

Myléna heeft deze doos nu iets meer dan een jaar, net als sommige van haar leeftijdsgenoten in Chantevent. Het is een hulpmiddel voor emotieregulatie dat door ons pedagogisch team is ingevoerd om kinderen te helpen beter te leren omgaan met hun trauma's. Niet alle kinderen staan ervoor open, maar dat heeft niets met leeftijd te maken: het kan even goed werken bij heel jonge kinderen als bij tieners, zolang het maar aansluit bij hun behoeften. Elke doos is dan ook helemaal anders, zowel vanbinnen als vanbuiten.

Voorwerpen om tot rust te komen wanneer je boos bent

Terwijl wij praten, glipt een klein figuurtje stilletjes naast Nora op de stoel. Het is Myléna, die uit haar schuilplaats tevoorschijn is gekomen. Beetje bij beetje gaat ze in op onze vragen. Eerst via Nora, in wiens oor ze de antwoorden fluistert. Welke voorwerpen ze het liefst heeft in haar doos? Het expressieschriftje, het rode hart en de tubes bellenblaas. Wanneer ze de doos voor het laatst heeft gebruikt? Dinsdag, toen ze boos was. Ze weet niet meer waarom ze boos was, maar het hielp haar om te kalmeren.

Verder kijken dan de buitenkant

Wie de tijd neemt om haar te leren kennen, ziet een andere kant van Myléna: dat van een aanhankelijk en pittig meisje. "Het is een kind met veel capaciteiten," zegt Nora. En dan neemt Myléna zelf het woord. "Wat ik het leukst vind op school, is lezen en rekenen," voegt het meisje eraan toe. Ze heeft niets gemist van ons gesprek.

Onze strijd voor erkenning van trauma's in de jeugdhulp

Kinderen zoals Myléna moeten leren leven met hun trauma's. Emotie - of gevoelsdozen zijn één van de hulpmiddelen om hen daarbij te ondersteunen. Maar het is ook aan ons, volwassenen, om te leren verder te kijken dan de buitenkant en deze kinderen niet langer te herleiden tot hun moeilijke of niet-begrepen gedrag.

Het begeleiden van kinderen die dagelijks leven met complexe trauma's is geen gemakkelijke taak. Daarom leggen wij de nadruk op de opleiding van professionals in de jeugdhulp. In Chantevent beschikken onze begeleiders zo over de juiste hulpmiddelen om het gedrag van kinderen te ontcijferen en hen te helpen leven met de wonden uit het verleden.